luns, 11 de marzo de 2019

CONVOCADOS OS II PREMIOS MORALES SOBRE O FIANDÓN DA ALDEA


O FILANDÓN DA ALDEA
Farto ia do meu lugar
deume un tempo por viaxar
a Madrí, mais presto idea
deume outra vez de trocar
a Madrí por miña aldea.
Ó postre me decidín,
e sin traballo ningún
da Babilonia salín
a lombos dun burro ruín,
e por esas terras fun.
A Dios gracias, naide a guerra
declarou ós meus cuartiños
nin nos valles, nin na serra,
porque os ladrois desta terra
non andan polos camiños.
Mais como o meu rucio fiel
era o pobriño tan ruín,
o levaba no camín,
unhas veces eu a el,
outras veces el a min.
Despois de feita a xornada
buscaba eu presto a pousada
i o burro nela o pesebre;
cenaba eu gato por lebre,
piensaba el palla e cebada.
Así as Castillas crucein
i ó fin da vella, un xardín,
que chaman Bierzo, atopein,
e dixen logo pra min:
estas terras me convein.

Así comeza o poema escollido este ano como base de inspración para os II Premios Morales.
No transcurso das XI XORNADAS MARTÍN SARMIENTO foi presentada a convocatoria dos II PREMIOS MORALES que realizan o Grupo As Médulas co apoio da Junta de Castilla y  León e da Xunta de Galicia, do Consello Comarcal do Bierzo, dos concellos Vilafranca do Bierzo e Corullón do Bierzo e de Lubián nas Portelas de Zamora,  da Real Academia Galega, da Editorial Positivas e  do Instituto de Estudios Bercianos.





Anuncio ante os centros de Primaria da convocatoria dos II Premios Morales no transcurso das XI Xornadas Martín Sarmiento, no Teatro de Vilafranca.


Pódese consultar as bases no blog do Grupo  As Médulas.

Deixamos a continuación unha serie de enlaces sobre a repercusión da convocatoria na rede e nos medios de comunicación:
lugoxornal
el bierzo digital
o portal da lingua
el bierzo digital
la nueva crónica
academia novas

Reportaxe fotográfica do Itinerario didáctico por Corullón guiado por Victor Guerrero e Ana Carballo para alumnos/as do Programa de Promoción do Galego do curso 2018/19 no Bierzo:





























martes, 5 de marzo de 2019

A PALABRA DA SEMANA: ZURRUCHOIS E CACHAROPOS NO ENTROIDO NA VILA


Seguimos co Entroido, pero hoxe imos analizar o que Morales describe como o propio da vila. Veremos que mantén en común elementos co das aldeas pois seguen presentes entre as máis populares como os artesanos vesten "esmelendraos":

Mientras van estas parrandas
polas calles, outras bandas
de artesanos disfrazaos
con gabais esmelendraos
i esmelendraos pantalois,
cas rapazas dos balcois,
que lles dan ben que facer,
o entroido danse a correr.

Á hora de correr o entroido  comprobamos que volve a luita entre sexos e combates neste caso con ovos:

Crúzanse os huevos das pitas
que as artesanas bonitas
tiran cos que tiran eles,
escachándose naqueles,
ia nunha, ia noutra casa,
ou no desgraciao que pasa.
Nestes combates civiles,
non solo dos proiectiles
que poin as pitas fain uso;

Mais axiña emerxe nestas batallas un elemento peculiar do entroido na vila, a auga. Morales detalla o uso das xiringas de auga, que se chaman zurruchois:

Nestes combates civiles,
non solo dos proiectiles
que poin as pitas fain uso;
pois ó son daquel confuso
ruído de voces e alarmas,
maniobran outras armas,
i a jeringa sobre todo,
que as molla de agua con lodo.
Unhos as levan de tobas;
outros quitan das escobas
os mangos de caña e deles
fain zurruchois; aqueles
de cañois das carabinas,
i os que máis chupaletrinas
saben, ou son máis cazurros,
pillan as que tein pra os burros
os que nos cascos poin suelas,
e vanse á calle con elas.
Si chove as cargan nos charcos,
e, facendo muitos arcos,
a auga sube ós balcois;
pero tamén a cachois
cae deles, pois as sitiadas
a tiran a caldeiradas

Deteñámonos na palabra zurruchois que documenta en exclusiva Antonio Fernández Morales como nos lembra o Tesouro Informatizado da Lingua Galega. A palabra en singular debería ser zurrunchón que aparece no dicionario dos dicionarios, o cal indica que estamos a falar dunha palabra de clara xinea galega posiblemente derivada do verbo zurrunchar no dicionario Estraviz.  Morales distingue varios materiais usados para estas xiringas: tobas, cremos que se refire á casca dunha pola de castañeiro ou ben de cana do país ou pau ou mango das vasoiras.

No tocante aos mecanismos para almacenar e botar a auga, (Morales sempre usa o castelanismo agua) ademais dos zurruchois, caldeiros e cacharopos (no catálogo de voces explica que son vasos grandes de folla de lata) volve a ser unha verba pouco usada no galego e habitual no Bierzo.

Cuando o combate é máis recio,
da agua con menosprecio,
eles intentan o asalto.
Entonces o sobresalto
entra nelas; a defensa
redoblan, e ningúa pensa
si non en ver de qué moda,
delante da xente toda
daquel combate testigo,
pode vencer ó enemigo,
e que ó salirlle capada
a borrica, en retirada
se pronuncie prontamente
entre os xibridos da xente.
Pra dar o salto ós balcois
fain das rexas escalois;
unhos doutros ós carrelos
se suben, e por contelos,
en cuanto botan as maos
ós ferros, elas a paos
fainllas soltar, e cual rollos
caen unhos noutros nos trollos
da xente entre a burla e gritos
e mollaos como pitos;
pois ó tempo de caer,
como tiran, é de ver,
deles enriba as sitiadas,
agua fresca a caldeiradas.
Mais cuando eles nestes lances,
a puro de dar avances,
toman a plaza, a vencelas
chegando, brincan sobre elas
e deles elas escapan;
pero ¡ai de Dios! si as atrapan!...
Entonces sin compasión,
botanlles agua a cachón
con cacharopos na testa,
e por remate de festa,
con fariña lles poin blancas
as caras; e anque nin mancas
nin floxas na luita son,
ó fin, que queiran que non,
ós balcois salen con elas
pra que, ca fariña ó velas,
os que na calle fain corros
esgacen ca risa os morros.

Como vemos volve tamén a facer acto de presenza a fariña para manchar as caras, como as víamos manchadas na aldea.

  Por outra parte sonvos distintas as fórmulas de bromas e parrandas ben diferentes que describe Morales entre os señoritos da vila:

Todos, pois, xantaron ia,
e veinse vir aculá
varias comparsas de Tunos,
tocando vihuelas unhos;
aquestes flautas; aqueles
pandeiros con cascabeles;
ferros e bandurrias outros,
e violines esoutros.
Polas calles van cantando
a jota alegre, e parando
das casas baixo os balcois,
botan coplas a montois
ás Señoritas, confites
i outros dulces; e en desquites,
dos tiestos elas a eles
tiran gromos de claveles
con botois de tempraas rosas,
i outras plantas olorosas.
Non falta algún nestas bromas
que á súa novia, de palomas
tire a mouzadas hueviños
cheos de anises, diaboliños,
grajeas de mil colores,
agua de colonia e flores.
Entonces a galanteada,

ca colonia inda mollada,
pra mostrar a seu amante
cuanto estima aquel galante
testimonio de amor fiel,
amorosa clava nel
os ollos, e logo pón
a mao sobre o corazón.
.................................

Neste de glorias conxunto
pasan a tarde, e ó punto

que a noite chega e engule
a luz do sol, solo bule
nas calles un pouco a xente,
mollada, pero callente,
que ás casas torna contenta
a mudar a vestimenta
en gracia de Dios e en paz,
i a dispoñer o disfraz
pra o baile que tein despois
dos teatros nos salois.


Rematamos este repaso lembrando que o teatro de Vilafranca  que foi creado no ano 1843 tería ademais de lugar para as representaciois dramáticas, un uso como salón de baile. Posiblemente ese foi o motivo de que se incorporase posiblemente a comezo do século XX un curioso mecanismo (que lamentablemente a última restauración do espazo en 2005 estragou, non sabemos se para sempre) permitía elevar o patio de butacas á altura do escenario para facilitar a conversión do espazo teatral nun gran salón para os bailes, singularmente os de Entroido.

sábado, 2 de marzo de 2019

A PALABRA DA SEMANA: FALAMENDROS E MELANDROS NO ENTROIDO


 Volvemos sobre esta palabra porque duns anos a esta parte e grazas a Morales no Bierzo existen diversas iniciativas de recuperación do Entroido tradicional e na procura das fontes escritas unha das máis detalladas e completas atopámola nos seus versos.

No poema O Entroido vainos describir por partida dobre o costume, é dicir, na aldea e na vila. Hoxe abordaremos a primeira parte. Do entroido na aldea sinalamos os seguintes elementos:

O diaño do Entroido:
"...vestiron os días de entroido
un home feito de palla,
o que, pra as xentes, o Diaño
do entroido representaba.
Puxéronlle na cabeza
cornos de bois ou de vacas;
unha alarbe carantoña,
ca boca aberta, na cara;
un asador na mao dreita
i espuelas sobre as abarcas.
Nun burro moucho de orellas,
coxitranco de dúas patas,
amataduras no lombo
i escuadrilao das arcas,
montaron, cu pra os fociños
da bestia, o Diaño de palla.
Levaba a modo de brida
na mao zurda unha baraza
atada ó rabo do burro,
pra que este acaso enseñara,
cosida no mesmo sielso,
de ourelos unha gran maza..."



Maranfallos de Burbia

Destaquemos a palabra carantoña sinónima de máscara (nas aldeas do Cebreiro chámanse así ás máscaras que saen tradicionalmente o día de Reis). A maiores das "carantoñas nas caras" reparemos noutros elementos que son tradicionais como manchalas co sarrio e a cornamenta nos rostros da comparsa que acompaña a este home de palla (en Salcedo, non mui lonxe na provincia de Lugo, é un home disfrazado de oso o que tizna a cara dos veciños co sarrio no entroido):

"...con sarrio da chimenea
entiznada leva a cara;
unha corona na frente
do que nela tein as cabras;"

 Ademais do Diaño do Entroido, hai demos, diaños e diañas nesa curiosa comparsa na que aparecen os cornos como sonoros instrumentos (tamén soan esquilas, chocas e campanos)  e os fachois de luminoso lume e cheirento fume:

Paseando pola calle
vai unha burda comparsa,
Recreación actual do Entroido de Morales en Ponferrada.
os unhos tocando cornos,
i outros con fachois de palla
encendidos, semellando

de Demos unha bandada.
Abre o paso unha parexa
dun diañote cunha diaña,
vestido aquel con calzois
feitos de unha vella manta,
dos que colgan falamendros
da camisa esmelandrada,
i a modo dunha casulla,
leva un felpo cunha raxa
no medio, pola que mete
a testa hasta a cocaracha.

Mais xa eiquí nos atopamos cos falamendros, que veñen sendo os farrapos (unha palabra que se documenta tamén no galego do Bierzo de hoxe como podemos comprobar no dicionario dos dicionarios), e xa está mui próximo o seu significado aos melandros (peza vella de roupa branca, como di Estraviz). Esta acepción de melandro non se recolle no dicionario da RAG (ao igual que Sarmiento que para esta palabra comenta que é sinónimo de teixugo ou porco teixo).  A proximidade entre falamendro e melandro concrétaa o propio Morales co verbo "esmelandrar" que como el mesmo di no seu catálogo de palabras mantén o mesmo significado que recolle Elixio Rivas no Bierzo a finais do século XX. Son estes falamendros e melandros fundamentais no desenvolvemento da festa. Pero non só se usan de vestimenta, claro está:

...leva un melandro de saia,
que a modo de hisopo monstruo
molla das pozas na lama,
e logo entre a xente espesa
paso fai a mascarada,
escalfando aquel melandro
dos que se acercan nas caras.
Tampouco daquel asperxis
se vein libres os das casas,
si salen por ver o entroido
ás portas ou ás ventanas

Correr o Entroido. O Entroido é festa participativa e quen non vai na comparsa forma, sen o querer, parte da diversión ao sufrir todo tipo de asedios e armas :

É verdá que cuasi sempre
os que non son da comparsa,
luitan con ela cual lobos
 disparando balas rasas;
é decir, cebolas, nabos,
tronchos de verzas, patacas,
agua fervendo algúas veces,
cal, cernada e calabazas.
..................................
Correndo as calles do pueblo
toda a tarde o entroido pasa,
acompañao dun enxambre
ou dunha bandada de almas.
As carreiras e berridos
que dan co susto as rapazas;
as voces, gritos, xibridos,
dos que siguen a comparsa;
os lapotes que reparte
o do melandro de saia;
as cataplasmas que pon
nos morros da xente a Diaña;
os cebolazos que cruzan;
agua que cae das ventanas;
golpes cos fachois ardendo
que vai dando a mascarada,
i outras mil daquesta clase
alarbes barrabasadas,
os infernos nestos días
a aquestes pueblos trasplantan.

No tocante á duración do Entroido está tamén detallada no poema de Morales facendo referencia ás merendas dos mozos noutros lugares denominados compadres e das mozas ou comadres:

Pasou o lunes de entroido
como os demais días pasan,
pero o martes, do domingo
volveu salir a comparsa.
.........
Pra despedir hasta outro ano
ó Diaño Entroido, as rapazas
convidan a merendar
ós mozos na mesma casa
en que elas foron por eles
o domingo convidadas.




 No terreo da gastronomia do noso entroido, como xa temos comentado noutras ocasiois só lembraremos algo con que nos sorprende a wiquipedia na entrada entroido de Galicia e o Bierzo. era tradición segundo parece reservar o último dos botelos para o Entroido.

  Deixamos a seguir unha desas iniciativas de recuperación, a que levan a cabo en Valtuille de Arriba.

 Eiquí podes ver un vídeo sobre o Entroido berciano que recrean en Ponferrada e tamén deixamos unha reportaxe recente sobre os Maranfallos de Burbia:


domingo, 24 de febreiro de 2019

DOUS BERCIANOS NA ALBORADA DE ROSALÍA



         Hoxe é día de alborada en Galicia por nacer Rosalía de Castro un 24 de febreiro en Compostela, e ser esta poeta  referencia e símbolo do Rexurdimento do galego escrito. No Bierzo  tamén celebramos este día porque sabemos que algo dos Cantares que Rosalía edita en 1863 naceron da inspiración e recreación de versos de Martín Sarmiento (que é noso por nacemento e galego de conciencia) como, bebendo da mesma fonte, naceran  anos antes os poemas de Antonio Fernández Morales.  Sarmiento, Morales e Rosalía son logo irmaos literarios, de letras e de lingua, puntais senlleiros dese movemento do rexurdir da lingua galega escrita. Ao lembrar a Rosalía celebramos logo este proceso no que están íntimamente unidos os tres. Abramos as follas do Coloquio en mil duascentas coplas, dos Cantares Gallegos e dos Ensayos poéticos e deixémos logo que falen os tres a un tempo nesta aurora da fala, palabras que pasan a ser textos e apreciemos neles  semellanzas e paralelos:

Bailaban as mozas
ao son do pandeiro,
con elas bailaban
os mozos mancebos...

Con gaita e tambor
andaban galegos;
con vinco e zanfona,
andaban os cegos.

Todos reloucaban
xa mozos, xa vellos,
xa pobres, xa ricos,
xa frades, xa cregos.
                Sarmiento, coplas 715-718-719

Co son da gaitiña,
co son da pandeira,
che pido que cantes,
rapaza morena.

Tocaban as gaitas,
ó son das pandeiras
bailaban os mozos
cas mozas modestas...

Nas portas dos ricos,
nas portas dos pobres,
que aquestes cantares
a todos responden.
              Cantares gallegos, Rosalía de Castro

  De galeguiñas con megos
e de robustos galegos
chegan cuadrillas a villa,
todos obedientes cegos
ó cachicán da cuadrilla...

Na gaita de fol tocando
vai o gaiteiro a muiñeira;
algúis ó son bailando,
i algúas nos cus tocando
dos seus megos a pandeira…
                   Ensayos poéticos en dialecto berciano, Antonio Fdez. Morales

       
       Outramente realicemos unha nova cala coa mirada de Sarmiento nas Coplas, de Rosalía no poema da Virxe da Barca e de Morales no que titula Villafranca y a vendima  onde  atopamos enunciaciois de antropónimos e topónimos como esta:

Se ven Portonovo
e xunto San Xenxo,
Marín e Combarro,
Lourido e Campelo,

Se ven o Castrove,
e mais Montecelo
tamén San Cibrán
e mais o Castelo…

Que asín o ouvira
a Amaro Soutelo,
que era da Carnota,
e mais carboeiro,

a quen llo dixera
Bernaldo do Bierzo,
lacaio do pazo,
palanquín de pesos;

e que este o soupera
 de Afonso Mouquelo
un dos fregapratos
naquel pazo mesmo,

en onde á tardiña
por máis señas desto,
a Afonso llo dixo
un home xa vello…
                 Sarmiento, coplas  8-10 e 187-190

Canta xente… canta xente
por campiñas e veigas!
Canta polo mar abaixo
vén camiño da ribeira!...

Xa fosen de Rianxo,
que fosen de Redondela,
de Camariñas ou Laxe,
de Laxe ou Pontareas,
todas eran tan bonitas
todas tan bonitas eran,
que o de máis duras entrañas
dera as entrañas por elas…
             Cantares gallegos, Rosalía de Castro

Si logo se vay á plaza,
ailí verá pampalliños,
liño en cerros pequeniños,
de Dragonte leña é caza
é de Hornixa marraniños.
Léite fresca de Vilela;
as tarxas de Ponferrada;
as trúitas de Paradela;
de Búrbia a léite mazada
itopa d’Horta en manelas.

Mantéca, en grandes roscóis
de tripas, de Paradiña;
de Penoselo jamóis;
perdices d’a Veigueliña,
é de Ruitelán castróis.

De Bembibre pimenton;
n´ as tabernas muitas zorras;
de Galicia pescao bon;
trigo é mel de Baldeorras,
é figos de Corullón.
                  Ensayos poéticos en dialecto berciano, Antonio Fdez. Morales

domingo, 11 de novembro de 2018

A PALABRA DA SEMANA: Conchos (castañas, magostos, ánimas e defuntos).

Conchos de Lago. Foto de Paco Macías  
Hoxe é o día de San Martiño e segue sendo tempo de magostos, aínda que no Bierzo, como di o noso autor, o día propio era:

 No primeiro de Noviembre
mes no que os hortos do Bierzo,
as viñas, veigas e praos
ia están de todo valeiros,
pero en troque de cebolas
calabazas e pimentos,
de conchos, fabas, pedrolos,
e patacas están cheos
os sobrados, e as bodegas
de viño aínda fervendo...
...naquel día do mes mesmo,
día Santo do meu Santo
e tamén, lector, do teu,
do meu padre e da túa madre,
do teu sogro, si eres xenro,
da túa muller e teus fillos
si eres padre, anque solteiro;
santo, en fin, dos homes todos
e mulleres por supuesto
que na pila do bautismo
de Cristo entraron no gremio;
naquel día... mais ia bonda,
pois pra decir, lector meu,
que era de Todos os Santos
o Santo día, ben creo
que bondaba a primer copla
ou sea o renglón primeiro.
De adoito, pois, aquel día
tein as familias do Bierzo
de salir ós campeliños,
dos magostos co pretesto,
a ter cos deudos e amigos
unha tarde de bureo.

Pois ben, estando como estamos no mes de Defuntos, ocórresenos a idea de falar dunha palabra que está ligada a este mes, non tanto como a castaña, claro está, pero que é unha palabra ben fermosa que queremos reivindicar. Trátase da palabra concho que Morales usou ademais do poema citado (Os magostos) do seu libro en dialecto berciano tamén noutro poema, O Entroido, de novo da mao das castañas:

 O viño ailí anda por largo;
fumea a xixa de vaca;
os botelos, as androllas,
cachuchas, de cocho as patas,
pampalliños, longanizas,
uvas, conchos e castañas,
todo en grandes escudillas,
dunhos noutros rodando anda.

 Outramente cómpre dicir que o cantor do Bierzo en galego, utilizou a palabriña en cuestión noutro poema tamén, pero con outro sentido. Vexamos:

—¡Ai de Dios! ¡Concho! ¡Ai de Dios!
¡Ai! ai! ai!... Iba berrando
o pobre Liso nos aires
dentro da rede enredao.
Cuando entre o balcón e o suelo
viron ó polo colgando
ataron a corda ós ferros,
fuxiron i ailí o deixaron.
Botaba Liso da boca
iérredos, conchos e raios;
maldecía a villa toda,
a seu amor i a Rosario .

 Trátase do poema  A proba d´amor no que Morales sempre atento á fraseoloxía do dialecto que pretende retratar nos seus ensaios poéticos. Esta acepción da palabra como unha interxección exclamativa indicando sorpresa ou enfado, como comenta o autor no seu catálogo ou rexistran outros dicionarios, pero que non a recolle o dicionario da RAG. Quero pensar que estes conchos de enfado ou sorpresa poden ter orixe ben diversas e se cadra distantes dos fruitos do conchal (que como As Nogais aparece como topónimo como nos sinala atentamente o amigo Paco Macías).

Non quixeramos rematar esta entrada sen lembrar que nos maios de Vilafranca cuando se botan aos rapaces e rapazas que veñen cantando desde os balcois castañas pilongas, é dicir secas (tamén coñecidas como maias ou maiolas), hai quen nos bota conchos, sendo de novo compañeiros das rituais castañas.  Estas no mes de maio son da fertilidade e da vida, pero no mes de Defuntos, son representación das ánimas como ben nos lembra Morales:

Mais vamos ver que acontece
ó pé das torres dos pueblos
ora que a noite ia chega;
pois si cos magostos esto
non ten que ver, ó fin pasa
dos Santos, no día mesmo.
Polas limosnas
de polos, pitas,
manteca, liño,
untos, cerillas,
ochavos, lana,
i outras cousiñas
que todo o ano
dan ás benditas
ánimas cuantos
devotos inda
pagan os diezmos
i a máis primicias,
aquelas a estes
dan neste día
muitas castañas,
mamucas ricas,
con fiollo, nébeda
e sal cocidas,
que o Maiordomo
dende a cornisa
da torre ó pueblo
a puñaos tira;
pois son as ánimas
agradecidas.

Antonio Fernández Morales no seu poema seguramente prefire o termo ánimas ou Santos ao de Defuntos, para referirse ao mes de novembro, porque só usa esa palabra, defunto, no seu Cuento satírico nun contexto que nada nos fai pensar na celebración ou culto aos mortos propio destas datas  e que describe na parte final do poema Os magostos,  pois ás mesmas ánimas dos mortos eran ás que se lles rezaba para pedir indulxencias:

Cuidan as vellas
que de rodillas
pra si rezando
a letanía,
aquel que colle
Nenas con colares de zonchos ou mamucas
 no cemiterio de Santo Amaro da Coruña (ca.1950)
cara pra arriba
ca boca aberta
dúas mamuquiñas,
gana indulgencias
pra muitos días.

Así é que ó atrio
vanse ben listas
i abrindo a boca
logo se fincan,
ailí aguardando
as castañiñas.
pois si a que colle
dúas mamuquiñas
gana indulgencias
pra muitos días,
a que merengues
(cousa máis fina)
papa, rezando
a letanía,
fincada no atrio
cara pra arriba,
ca boca aberta
como unha mirla,
gana as plenarias
pra toda a vida.

 Xa temos falado do que Anxo Angueira, a propósito da estética próxima ao esperpento deste texto e deste curioso "banquete ritual", comenta sobre a intención profundamente crítica ao introducir unha ironía evidente das beatas apañando castañas e merengues nas lousas do adro.  As mamucas ou castañas cocidas, ás que Rosalía denominaba zonchos, eiquí polo Bierzo denominamos mamucas, das que Morales conta no seu catálogo de voces que son as castañas cocidas coa casca interior.
Deixando as intenciois satíricas á marxe, fixémonos no uso desta palabriña da que xa falamos xa hai algún tempo:  mamucas.

sábado, 27 de outubro de 2018

TRAS OS PASOS DE MORALES: UNHA APOSTA POR UNHA LINGUA DE FUTURO

Unha xornada memorable nas Médulas a do pasado día 20 de outubro. Trataremos de realizar unha crónica para reunir nela unha chea de elementos que conflúen na mente á hora de lembrar o que tal aconteceu. Era a primeira edición e nos días previos non sabiamos como ía resultar. Agora podemos dicir que o resultado foi mui satisfactorio e a experiencia cargada de emociois.

Quixéramos comezar cunha moi sinxela anécdota que resume perfectamente a filosofía coa que están pensados estes Premios. Soubemos dunha nena de 1º da ESO que foi coa súa avoa á recoller o Premio. A  avoa que era de preto de Oencia choraba ao ver a composición da súa neta impresa, ao ver que a súa neta escribía na súa lingua, que a súa fala pervivía, que as liñas escritas convertíana en lingua de futuro.

Comezaramos a xornada cunha xuntanza do Grupo Médulas e a Comisión Cultural Martín Sarmiento na que tratamos de analizar o comezo do curso alí onde se imparte o Programa de promoción do galego nos centros escolares do Bierzo, así como dos CELGA coa idea de ir mellorando unhas iniciativas que cremos requiren unha fonda revisión para superar o que veñen sendo deficiencias crónicas que, a pesar de ser denunciadas, as administraciois responsables aínda non foron quen de abordalas. Naceron propostas sobre estes temas interesantes, pero que non imos detallar eiquí, hoxe toca falar dos Premios. Logo repasamos a posta en marcha do Decálogo de novos espazos para o galego no Bierzo aprobado polo Consello Comarcal do Bierzo e a próxima convocatoria das Xornadas Martín Sarmiento e tamén como debería ser a segunda edición dos Premios Antonio Fernández Morales. 









Mais o mellor estaba por chegar, despois dunha comida fraternal e copiosa, dirixímonos á praza do pobo para comezar os actos da tarde. Estes Premios Morales, dirixidos aos estudantes do Programa de galego nos distintos centros do Bierzo de Primaria, Secundaria e mesmo ao alumnado de Galego da Escola Oficial de Idiomas, teñen como principal fin reunir os mellores traballos plásticos e literarios nun libro que resulta ser á vez de memoria dun curso.  O curioso galardón que reciben os premiados é que se fai público á vez que se lles entrega aos seus autores.

Comprobamos dende o primeiro momento que a convocatoria fora un éxito porque a praza estaba chea de familias e o ambiente festivo propio dunha celebración así calara nas xentes eilí reunidas. Con certa expectación comezaron as palabras das instituciois e das persoas que fixeron posible este evento. Conducido o acto por Manuel González Prieto, entre versos de Morales e  aplausos falaron Paco Macías, editor do libro, na súa editora Positivas, principal promotor dos Premios, Ana Carballo falou no nome do Instituto de Estudios Bercianos,  Héctor Silveiro como representante do Bierzo no nome da Real Academia Galega, Alfonso Fernández, alcalde de Carucedo como concello anfitrión, Iván Alonso Vicepresidente do Concello Comarcal,  Francisco J. Álvarez Peón en representación da Dirección Provincial de Educación de León e Lourdes Batán Aira, subdirectora da Secretaría Xeral de Política Lingüística da Xunta de Galicia aos que se sumou a Fundación Rosalía de Castro na persoa do seu presidente, Anxo Angueira que pechou esta primeira parte de intervenciois recitando xunto con Ana Carballo o poema Os Magostos do noso poeta.



Logo se fixo entrega dos premios de Primaria, Secundaria e da Escola Oficial de Idiomas, entre renovados aplausos dos asistentes. A seguir despois das fotos protocolarias e ao son das gaitas dos Pamplinas camiñamos cara ao interior do Parque Arqueolóxico das Médulas onde Paula Carballeira realizou unha sesión de contacontos de medo á espera do luscofusco, momento no que de novo na Praza do pobo das Médulas ao son das gaitas fíxose o magosto e eilí estivemos ata rematar cos bullós.


Aínda houbou quen á mañá seguinte gozou de novo coa obra poética de Paula Carballeira, que da mao de Positivas, presentou ao pé do Lago de Carucedo o seu novo libro "Hai quen escolle os camiños máis longos" .

Hai que dicir para concluír que os libriños editados con relatos, poesías e debuxos dunha calidade notable, agora farán acto de presenza nos distintos centros do Bierzo e realizarán a súa función, a de apostar polo galego como lingua de futuro.

Podedes consultar outra crónica posterior na páxina de  Pro Lingua


luns, 8 de outubro de 2018

MORALES NA WEB DO CONSELLO COMARCAL DO BIERZO

Xa se pode ver a Exposición: Antonio Fernández Morales e o galego no Bierzo na páxina web do Consello Comarcal. Trátase dunha contribución da Comisión Cultural Martín Sarmiento e da editorial Positivas ao enriquecemento da web oficial da institución comarcal berciana, fruito dunha serie de iniciativas para facer máis visible a lingua na que escribiu o noso autor, o cantor do Bierzo no idioma das xentes humildes do Bierzo.