domingo, 24 de febreiro de 2013

A PALABRA DA SEMANA: LABIEIRIÑA

Esta palabra que hoxe, un 24 de febreiro escollemos, é unha palabra berciana coa que queremos honrar a Rosalía de Castro no seu 176 aniversario, autora coetánea do noso poeta Antonio Fernández Morales. Comparten ambos para os lectores de hoxe o honor de ser representantes do Rexurdimento da Literatura en galego na décado dos 60 do século XIX. Ambos leron seguro a outro berciano e galego, ao Padre Sarmiento e os seu Coloquio das 1200 coplas, ambos comprenderon que a tradición oral, fonte dos cantares do frade, eran tiña que ser tamén a fonte dos seus fermosos cantos, o de Rosalía a Galicia, o de Morales ao Bierzo, cantos para dignificar a Terra a súa fala e as súas xentes. Ambos foron valentes e publicaron na lingua do pobo e falaron dos seus costumes e dos seus traballos.

A palabra labieiriña, di Morales no seu Catálogo que é claro está un adxectivo labieiro/ra que significa "garatuxeiro/a" (el dío en castelán: zalamero/a", é dicir, adulador/a, solermiño/a) pero esta era unha primeira acepción. Coa que nos queremos agasallar a Rosalía sería a segunda acepción "doce, amable e suave no falar", esa acepción que Morales no seu poema O fiandón na aldea utiliza nos seguintes versos:

"Recibíronme contentos
o tío Antón, a sobriña
e a súa muller labieiriña;
e despois dos cumplimentos
metéronme na cociña"


Botémoslle agora a nosa habitual ollada aos dicionarios na RAG e no dicionario dos diccionarios nesta última aparece unha referencia concreta ao uso que facemos no Bierzo desta palabra ( usando como referente ademais ao propio Fernández Morales).

Non quixeramos rematar esta entrada de hoxe sen sinalar que a palabra aparece ademais con ese sufixo tan caracteristico da nosa fala -eiro/a, ao que se lle engade esoutro -iño/a un diminutivo con frecuencia  máis con carácter afectivo, sufixo tan presente nos Ensayos poéticos en dialecto berciano de Morales, como nos Cantares Gallegos de Rosalía. Vexamos algún exemplo:


Sempre na súa veiga, cuando                                                Branca aurora
Empeza a lumar a aurora,                                                     ven chegando
Os paxariños gorxeando                                                       i ás portiñas
Despertan do sono blando                                                     vai chamando
á labieiriña pastora.                                                              dos que dormen
.................................                                                              esperando ¡o teu folgor!...
                                                                                                 .................................
Na gaita de fole tocando                                                      Cantor dos aires,
vay o gaiteiro a muiñeira;                                                     paxariño alegre, canta,
algúis o son bailando,                                                           canta por que o millo medre...
y algúas nos cús tocando                                                            ...................................
dos seus megos a pandeira.                                                        Que o gaiteiro,
                                                                                                   ben lavado,
( do poema Villafranca e a vendima,                                        ben vestido,
          de Antonio Fdez. Morales, 1861)                                                ben peitado,
                                                                                                   da gaitiña
                                                                                                   acompañado
                                                                                                   ¡á porta está!...
                                                                                                             
                                                                                             (do poema Alborada
                                                                                            de Rosalía de Castro, 1863)

Entre estes dous autores, berciano el, galega ela, debemos ademais chamar a atención, non só sobre as semellanzas formais que saltan á vista, senón tamén entre os temas e a intención dos que dotan aos seus versos.  O uso da fala popular, dos costumes, da paisaxe para espertar a conciencia e a identidade de seu son constantes nestes poetas. Son o resultado dun mesmo fenómeno, dunha mesma literatura e dunha mesma época, a do Rexurdimento do galego, el no Bierzo, ela en Galicia.


Ningún comentario:

Publicar un comentario