domingo, 24 de novembro de 2013

A PALABRA DA SEMANA: MAMUCA

Como vai avanzado o mes de Defuntos, seguindo a Morales:

Mais vamos ver q´acontece
ó pé das torres dos pueblos
hora q´a noite y achega;
pois si cos magostos esto
non ten que ver, ó fin pasa
dos Santos, no día mesmo.

Polas limosnas
de polos, pitas,
manteca, liño,
unto, cerillas,
ochavos, lana,
y outras cousiñas
que todo o ano
dan ás benditas
ánimas cuantos
devotos inda
pagan os diezmos
y a máis primicias,
aquelas a estes 
dan neste día
muitas castañas,
 mamucas ricas,
con fiollo, nébeda
 e sal cocidas,
 q´o Mayordomo
dende a cornisa
da torre ó pueblo
a puñaos tira;
pois son as ánimas 
agradecidas.
 ( Do poema Os magostos)

O propio Fernández Morales documenta, como puidemos comprobar, e describe este costume que soubemos que existía en Vilafranca polo meu padre. É dicir describe unha tradición sobre este peculiar culto aos mortos que hoxeestá perdida, como a palabra mamuca para muitos bercianos, pero da que hai memoria entre os maiores.  Sobre esta palabra ademais do xa dito no poema, no seu catálogo de voces indica que a castaña cócese coa pel interna.

A variante galega de mamuca máis occidental é mamota que é a única que aparece no dicionario da Academia Galega. No Tesouro Informatizado da Lingua Galega a única referencia escrita que se detalla é a de Fernández Morales.
No Bierzo pola contra é unha palabra que atopamos en diversos vocabularios da zona como o referido ao castaneiro no blog do noso amigo Uttaris, ademais dos publicados en papel e que citamos noutras ocasiois.  Non podía ser doutro xeito, xa temos dito que o léxico tradicional sería interesante difundilo,  á vez que tamén facemos o propio coa castaña e todos os produtos que dela derivan.

Como curiosidade  a utilización para dar sabor ao cocer ás mamucas da nébeda (népeta cataria) que tamén recolle Morales, ademais de con fiollo, é digan de mención. Este uso da planta para cocer e aromatizar as castañas segue vivo. A planta recibe na denominación científica o adxectivo en latín de "cataria "  porque esta herba aromática entusiama aos gatos (polo que se chama popularmente
herba gateira).


Ningún comentario:

Publicar un comentario