domingo, 20 de abril de 2014

A PALABRA DA SEMANA: ESGARDUÑAR

Esta palabra utilízaa só nun poema Antonio Fernández Morales nun contexto bastante curioso, un contexto relixioso con muitas claves irónicas na boca dun cura nunha celebración:

Presínase, se finca, pra si reza, 
unha oración pequena, se levanta,
tose, cuspe, se limpa i así empeza:
 "Oyentes meus ! ... por vosoutros hieles
 lle deron a Jesús, e na cabeza 
clavaronlle tamén espinas crueles.
 ¿ Quén, pois, ia pra pecar terá disculpa ! ...
 Esgarduñaivos dos quixotes, fieles, 
pra facer penitencia toda a pulpa, 
e cada un diga o que direin primeiro : 
¡ Dòminus làbia me à mèa culpa !
 Si algúa ovella sicasí ou carneiro
 escarriada seguise, será caza
 dos galfarros dun tal Pedro Boteiro .

(Do poema a boda de Petriña)

No catálogo de voces dinos Morales que esgarduñar é rabuñar como tamén aparece nos dicionarios galegos e mesmo asturianos porque parece propio tamén do galego de Asturias.  A palabra co prefixo es- e a raíz gardurñ- na que identificamos ao mamífero garduña, unha palabra que se asociou habitualmente ao garduño como sinónima de ladrón seguramente por unha evocación dos costumes solitarios e nocturnos do animal depredador citado ampliamente polo propio Morales, quen non dubida en crear verbos como agarduñar que no seu catálogo aclara que significa roubar:


 Pois claro está que de ningúa moda 
eu podo nel aparecer culpado;
 a culpa do garduño será toda,
 mais en caso ningún do agarduñado.

(Da composición titulada cuento satírico)

A palabra agarduñar e esgarduñar tamén están no Vocabulario del Bierzo de Verardo García Rey (1934) pero non se mencionan nos traballos máis recentes, pode ser sinal do falta de uso nos bercianos máis novos, sirvan estas letras como chamada de atención para os amantes do noso patrimonio cultural.

A modo do comentario do contido do primeiro texto seleccionado sinalar por unha banda o uso irónico da da palabra no púlpito ao ser unha expresión popular, "esgarduñar a pulpa dos quixotes" distante da oración rigorosa e seria que mesmo inclúe frases en latín macarrónico que constrastan claramente co ton humorístico que se suliña uns versos máis abaixo coa aparición da figura, outra vez do imaxinario popular de Pedro Boteiro.  

Ningún comentario:

Publicar un comentario