domingo, 24 de abril de 2016

Xurxo Lobato reivindica a Morales lendo un poema sobre o Bierzo de Manuel María

A reivindicación das próximas Letras galegas vai tomando corpo na comarca berciana e tamén na propia Galicia. desta volta foi un berciano residente en Galicia, Xurxo Lobato,  recoñecido fotógrafo, quen lendo un poema de Manuel María dedicado ao Bierzo aproveitou para manifestar o seu desexo de celebrar no mes de maio do 2017 a Antonio Fernández Morales.


O Bierzo é como unha néboa azul e branca
 esfarrapada, inconcreta e esvaída,
 unha soedade desamparada...


A nova saía publicada onte, día do libro, no Diario de León.
Manuel María retratado por Xurxo Lobato

venres, 8 de abril de 2016

UN NOVO ARTIGO DE FERRÍN SOBRE MORALES

De novo nas páxinas do Faro de Vigo, na sección titulada No fondo dos espellos,  podemos atopar hoxe un magnífico artigo sobre Antonio Fernández Morales asinado por X.L. Mendez Ferrín.
Colgamos a continuación o texto íntegro.

O BRIGADEIRO DE CACABELOS: MEMORIA DE FERNÁNDEZ E MORALES


Neste libro de tempos románticos non aparece señor ningún de Bembrive senón pobo galego-falante e mal alimentado nunha paisaxe enunciada con elocuencia e vigor.

Piden as asociacións civís do Bierzo o Días das Letras Galegas para Antonio Fernández e Morales (1817-1896). El é autor dun libro precisoso en lingua galega, Ensaios poéticos en dialecto berciano (1861) que non ten tido a aceptación pública de que é merecente. No Fondo dos Espellos apoiamos a petición do Bierzo.
Antonio de la Iglesia, na obra El idioma Gallego(1886), fai cronoloxía dos libros en galego que foron aparecndo no Rexurdimento. "Se produjo en el país un verdadero renacimiento literario. Dieronse a luz entonces muchísimos trabajos de tal índole en revistas literarias, periódicos y opúsculos(...) Ademas salieron dela prensa obras poéticas como A Gaita Gallega de Juan Manuel Pintos en 1853, Ensayos poéticos en dialecto berciano por Antonio Fernández y Morales (1861), Cantares Gallegos en 1863 y Follas Novas en 1888, ambas de nuestra malograda e insigne Rosalía de Castro, Espiñas, Follas e Flores de Valentín Lamas Carvajal en 1870 y 1876, Versos en dialecto gallego de José Pérez Ballesteros en 1878, Rumores d´os pinos (sic) de Eduardo Pondal en 1879, Aires da miña Terra de Manuel Curros Enríquez en 1880, Colección de poesías gallegas d´alguns autores por Francisco Portela Pérez en 1882, Poemas gallegos de Manuel González en 1887(...)"

E ben, a pesares de que os Ensaios de Morales foron o segundo libro en galego que se editou no noso Rexurdimento, a obra recibiuse con silencios e reticencias. Ciítana algúns historiadores da literaturade primera hora. Ademais de Antonio de la Iglesia, mencionas os Ensaios o P. Blanco García (1894), Carré Aldao (1911) e Couceiro Freijomil (1929), sen excesivo entusiasmo. Nos anos cincuenta do século XX, os Ensaios de Morales desaparecen por completo do manual de literatura e do tomo III da Escolma de poesía galega (1951 e 1957), obras ambas de F.F. del Riego que exerceron unha grande influencia canonizante. Carballo Calero, na Historia da Literatura Galega Contemporánea (1963) trata  con distancia e certo desprezo a poesía de Fernández e Morales. Causas desta ma fortuna?



O autor preséntase como "Comandante de Infantería" (coido que chegou a Brigadeiro) e " inspector de Estadística", títulos que non soen asociarse á actividade poética, Mais, deixando a parte o feito de Castelao, pertencer  tamén ao corpo de Estadística, non podemos esquencer, que como nos informa  Balboa de Paz, Morales formou parte daquela revolución de 1854 que tanto impresionara a Marx e Engels e que  en Galicia rematou co Banquete Democrático de Conxo que consideramos acontecemento auroral do noso Rexurdimento. Por parte, Ensaios  sae á luz en león e sospeitámoslle unha fraca distribución na Galiciaadministrativa. A obra declárase escrita en " dialecto berciano" que hoxe non ten lugar nin existencia na conciencia xeral da lingua, e isto sobre todo despois da sistematización da dialectoloxía do idioma de que é autor Francisco Fernández Rei.Non se aprecian palabra exclusivamente "berciana", e ausencia de leonesismo morfolóxico, léxico e outros, mesmo pode chamar a atención dos lectores dos Ensaios que coñecen o cartulario de Bembrive. Certos castellanismos de Morales nunca aparecerían nun escritor da Galicia administrativa do século XIX, así por exemplo Cielo ou o vulgarismo -ao por -ado. sen embargo Morales sempre escribe galego, cousa que non fan nin pintos nin Rosalía.

A partir dos estudos citados Fernández rei e Balboa de Paz de X.H. Costas e no ronsel da actividade cultural galeguizante que se foi incrementando no Bierzo nos anos pasados, a figura de Antonio Fernández e Morales parece que chegou a ser xeralmente recoñecida e situada nun lugar de honra. un ensaio decisivo de Anxo Angueira n´A Trabe de Ouro ( nº 53, 2003) non deixou indiferente ao sector académico que traballa no eido histórico das nosas letras. Xosé Ramón Pena, na súa Historia  da Literatura (2014) coloca correctamente Fernández  e Morales e trata  da súa figura con acerto crítico, ao tempo que escorrenta os vellos prexuízos que a embarazan.

 Sobre unha base popular e realista, nos Ensaios o pobo é presentado en forma de grandes multitudes que xogan e traballan sen que ninguén poida achar nestas pinturas nin unha moutela de Antonio de Trueba. Non todo é costumismo en Morals, abofé. O poema que se inicia cun endecasílabo de tersura clásica, ( "Piramidais medeiros de herba e palla") anuncia , de lonxe, lonxe, o formalismo de Pondal e vaamondeLores. A métrica é habilidosa e o catálogo das estrofas de Morales agrada polo variado. Un realismo, ás veces brutal e tremendista, pode chegar a desconcertar un lector inocente que esperase recrearse con amenidades anacreónticas neste libro de tempos románticos no que non aparece señor ningún de Bembrive senón pobo galego-falante e mal alimentado nunha paisaxe enunciada con elocuencia e vigor. E , finalmnete, velaí o urso, que irrumpe nun episodio de caza maior que é o mellor relato deste xénero cinexetico que eu coñeza nas literaturas hispánicas.

X.L.Méndez Ferrín  09/04/2016

sábado, 2 de abril de 2016

FERRÍN APOIA A CANDIDATURA DE MORALES 2017

Un dos autores de maior renome en Galicia, que ostentou o cargo de presidente da Academia galega e que sempre manifestou a súa querencia polo galego no Bierzo, X.L. Méndez Ferrín, fixo público o seu apoio incondicional á Candidatura de Antonio Fernández Morales como auror do Día das Letras do 2017 aproveitando unha das súas habituais columnas no Faro de Vigo de hoxe.

Reproducimos a continuación o contido deste excelente artigo:










A primavera galega de Cubí i Soler

Existe un continxente de cántigas galegas de escarño que constitúen unha supervivencia pagá ou precristiá. O fin delas é facernos rir, aínda que no actual estado de sociedade non sexa adecuado o facer risión dalgunhas das ocorrencias que os trobadores nos propoñen


O frenólogo, lingüista e magnetizador Marià Cubí i Soler
(Malgrat, 1801-Barcelona, 1875)

Na posta de Vilafranca do Bierzo. Chega a dilixencia de León con troupeleo de cascos, xuramentos do cocheiro e tintín de axóuxeres nos colerois. Poida que sexa o 1º de Maio; con certeza, o ano é o de 1847. Apéase e toma cuarto na Pousada da Borboliña Mariano Cubí y Soler, ou Marià Cubí i Soler, médico e propagandista de ciencias raras. Seguro que o viaxeiro se atopou entón con nenos enramados e floridos que cantaban os Maios pedindo castañas, coma no verso de Curros, polas portas das casas. Nunha, cuxos habitantes foron xenerosos, os nenos corearon en 1847, como o podían facer hoxe: "Esta casa é de cristal/ aiquí vive un mariscal". Aquela podía ser a casa de Antonio Fernández e Morales, poeta e militar, e, a Festa dos Maios, a primeira ocasión na que Cubí ouviu o son do idioma galego do Bierzo.

Como entre Vilafranca e as cidades galegas o camiño real apto para carruaxes con roda de radios convertíase en árdua calzada de ferradura, Cubí tomou uns días de acougo no Bierzo nos que frecuentou a compaña de Fernández e Morales. Cubí pediulle a este que escribise poemas no galego do Bierzo. O médico, logo, seguiu a súa vía a Compostela e á Coruña; en cabalo de posta e na recua dos maragatos.

Marià Cubí i Soler (1801-1875) foi figura moi discutida no seu tempo. Recórdase como périto en Frenoloxía e en Lingüística, ciencia, esta, que el chamaba, no seu idiolecto particular, e escribía, na súa ortografía privada, "idiomolojía". Viviu Cubí a resaca daquela crise do optimismo ilustrado que se produciu a partir do Congreso de Viena. A Frenoloxía, que rematou en vía morta, entendía das leiras cerebrais e pretendía que a forma dos ósos do cráneo podía informarnos sobre as características anímicas dos suxeitos. Por parte, Cubí sentíase fascinado por Mesmer (1734-1815) e mesmo publicou un tratado de "magnetismo animal" (Barcelona, 1845), que é como lle chamaban na época ao que hoxe dicimos "hipnotismo". Obsérvese que na primeira novela en galego, Maxina (1880), Marcial Valladares sitúa no antroido burgués compostelano unha "comparsa dos magnetizadores". O magnetismo, pois, estivo moi en voga na Galicia decimonónica e o axente difusor del foi, principalmente, Cubí i Soler.

Despois das súas intervencións públicas en Compostela, Cubí resultou denunciado por un teólogo, de seguro orixinario de Molgas ou Maceda, chamado Antonio Severo Borrajo. Procesárono polo eclesiástico e acusaránno de difundir doutrinas anti-católicas. Cubí pasou á Coruña, e houbo duelo de panfletos. O cavernícola fixo imprimir un libelo contra Cubí (Los que tengan ojos para ver, etc.) e o médico produciu un opúsculo frenético cuxo título non cabe no Fondo dos Espellos da memoria: Refutación de los cargos, etc., etc., etc. O primeiro imprimiuse en Santiago e o segundo na Coruña, ambos naquel ano 1847 que lle resultou tan movido a Cubí i Soler. Nós celebramos só que o encontro de Cubí con Morales dese como resultado a saída a luz dos Ensaios poéticos en dialecto berciano. Isto é, ensaios poéticos no mesmo dialecto no que cantaban, e seguen a cantar cento sesenta anos máis tarde, os rapaces de Vilafranca do Bierzo na festa ancestral dos Maios.

Os Ensaios do comandante Morales imprimíronse, por fin, en León, ano 1861, entalados entre a Gaita de Pintos (1853) e os Cantares de Rosalía (1863). Os poemas de Morales son brillantes e intensamente persoais. Levan, estes Ensaios, un prólogo de Cubí, quen se presenta como desencadeante da xénese da obra. Tal prefacio contén as teorías lingüísticas do seu autor, nas cales non albiscamos a presenza do comparatismo indoeuropeo e románico en ascenso na época (Bopp, Diez) nin tampouco memoria das ideas sobre o galego que no século XVIII sostiñan, con sumo acerto, Feixóo e, sobre todo, aquel Sarmiento que, por certo, viñera ao mundo en Vilafranca do Bierzo. Se remexo no Fondo dos Espellos, acho que o máis interesante do prólogo de Cubí aos Ensaios é a referencia que el fai ao Latín dos Pedreiros e Canteiros ou Vergo dos Arghinas.


Asociacións culturais do Bierzo están estes días a pedir que o próximo Día das Letras Galegas lle estea dedicado ao poeta e militar revolucionario do Bierzo, inda que nado en Astorga, Antonio Fernández e Morales. Nós adherímonos ao pedido.

X.L. Méndez Ferrín 02.04.2016